ศูนย์พัฒนาศักยภาพบุคคลออทิสติก จังหวัดนนทบุรี

ถอดบทเรียนสร้างชุมชนเข้มแข็งในหน่วยงานของรัฐ

บรรยากาศของศูนย์พัฒนาศักยภาพบุคคลออทิสติก จังหวัดนนทบุรี อาจแตกต่างจากหน่วยงานภาครัฐที่เราคุ้นเคย ด้วยการทำงานของทีมงานของศูนย์ฯ ซึ่งเน้นการเปิดพื้นที่ให้ครอบครัวเข้ามามีส่วนร่วมเสริมพลังพวกเขา จนก่อร่างเป็น ‘ชุมชนเข้มแข็งที่เกิดขึ้นในหน่วยงานของรัฐ’ หากเราถอดบทเรียนออกมาและนำโมเดลนี้เป็นต้นแบบให้กับศูนย์พัฒนาศักยภาพบุคคลออทิสติกอื่นๆ เท่ากับเรากำลังจะขยายชุมชนเข้มแข็งออกไปทั่วประเทศ

ศูนย์พัฒนาศักยภาพบุคคลออทิสติก จังหวัดนนทบุรี สังกัดกรมส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ (พก.) กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) มีหน้าที่จัดบริการตามพระราชบัญญัติส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ พ.ศ.๒๕๕๐ และแก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ ๒) พ.ศ.๒๕๕๖ จัดบริการให้แก่บุคคลออทิสติกอายุ ๑๒-๒๕ ปี ที่มีบัตรประจำตัวคนพิการ ประเภทออทิสติก แบบเช้ามา เย็นกลับ รวมทั้งให้บริการทำงานเชิงรุกเพื่อกระตุ้นพัฒนาการและเตรียมความพร้อมทักษะต่างๆ สำหรับเด็กออทิสติกที่อายุต่ำกว่า ๑๒ ปี ที่มีบัตรคนพิการการ และเมื่อบุคคลออทิสติกอายุ ๒๕ ปี จัดหาหน่วยงานส่งต่อหรือส่งเสริมให้มีอาชีพตามศักยภาพและความต้องการของครอบครัว


ออทิสติกต้องเริ่มที่ทักษะพื้นฐาน

คุณอภิญญา มานะแท้ (ครูลอ) นักพัฒนาสังคม

คุณอภิญญา หรือครูลอ นักพัฒนาสังคมรุ่นบุกเบิกของที่นี่เล่าถึงเมื่อจบการศึกษาเริ่มต้นทำงานบริการกลุ่มออทิสติกในสถานสงเคราะห์บ้านนนทภูมิ (สถานคุ้มครองและพัฒนาคนพิการบ้านนนทภูมิ จังหวัดนนทบุรี) และในปี พ.ศ.๒๕๕๓ ได้ขยับขยายเป็นศูนย์บริการบุคคลออทิสติก จ.นนทบุรี (ชื่อในขณะนั้น) สังกัดกรมพัฒนาสังคมและสวัสดิการ กระทรวง พม. ต่อมาในเดือนมีนาคม พ.ศ.๒๕๕๘ ได้มีการปรับโครงสร้างกระทรวงฯ ศูนย์บริการบุคคลออทิสติก จ.นนทบุรี ได้เปลี่ยนมาสังกัดกรมส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการและเปลี่ยนชื่อเป็นศูนย์พัฒนาศักยภาพบุคคลออทิสติก จังหวัดนนทบุรี จนถึงปัจจุบัน

“ที่บ้านนนทภูมิทีมเราอยู่ในส่วนศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาศักยภาพทางอาชีพบุคคลออทิสติก หน่วยงานมีเป้าหมายเพื่อฝึกอาชีพบุคคลออทิสติก เราเพิ่งจบกันใหม่ๆ มาเจอเด็กโตที่ยังมีพฤติกรรมไม่พึงประสงค์เยอะ ครูทดลองพาทำอาชีพง่าย ๆ  ทำข้าวเกรียบทอด  ทำมะขามคลุกแพ็คใส่ถุง ทุลักทุเลพอสมควรไหนจะเรื่องความสะอาด ความปลอดภัยจุดเตาแก๊ส ตั้งกระทะน้ำมันร้อน ๆ มีความเสี่ยงสูง กลายเป็นว่าครูต้องทอด ส่วนเด็กนั่งแพ็คใส่ถุงเท่ากับมันไม่ใช่อาชีพที่เด็กจะไปทำเองได้และครอบครัวก็ไม่ได้ทำอาชีพนี้

ศูนย์ออทิสติกจ.นนทบุรี (100)
คุณอภิญญา มานะแท้ (ครูลอ) นักพัฒนาสังคม

ทำไปสองสามปีเราเสนอว่าต้องมีการเตรียมความพร้อมให้เขาก่อน คือปรับพัฒนาการปูพื้นฐานทักษะ ๖ ด้าน ด้านภาษาและการสื่อสาร  การดูแลตัวเองในชีวิตประจำวัน การรับรู้การเคลื่อนไหว พฤติกรรมและอารมณ์ ด้านสังคม ด้านวิชาการ เด็กของเราควรสื่อสารโต้ตอบได้เมื่อมีคนมาพูดคุย ในด้านพฤติกรรมและอารมณ์ ต้องควบคุมตัวเองเป็นอดทนได้เมื่อเจอสถานการณ์ที่กดดัน การเข้าสังคมไม่ทำพฤติกรรมที่สังคมไม่ยอมรับ รู้จักมารยาท เรื่องวิชาการเราสอนแค่สองอย่างคือภาษาไทยและคณิตศาสตร์ ภาษาไทยอ่านพวกป้ายสถานที่ต่างๆ ได้ เขียนชื่อ ที่อยู่ เบอร์โทรศัพท์เป็น คณิตศาสตร์ รู้ตัวเลข จำนวน สอนเรื่องการใช้เงิน ซื้อของเป็น ขายของได้ ทอนเงินถูกต้องคือเน้นสอนที่เอาไปใช้ได้จริง

ศูนย์ออทิสติกจ.นนทบุรี (23)

เมื่อย้ายมาเริ่มต้นทำศูนย์พัฒนาศักยภาพบุคคลออทิสติก จังหวัดนนทบุรี ซึ่งเราทำงานมา ๑๐ กว่าปี ที่ผ่านมาในแง่ของอาชีพเด็กศักยภาพสูงที่ไปทำงานในสถานประกอบการได้มีแค่ ๓ คน แล้วเด็กที่อยู่ที่ศูนย์ฯ ต้องทำอย่างไร ? เรามองว่าเขาคงต้องอยู่กับครอบครัวก็ดูว่าใครมีกิจการอยู่แล้ว เราไปเสริมต่อยอดเตรียมทักษะให้เขาทำงานในกิจการที่มีอยู่ กับสองสร้างอาชีพใหม่ที่พ่อแม่คนในครอบครัวต้องทำด้วย ถ้าอยากให้เด็กกลุ่มนี้มีอาชีพเราต้องให้ครอบครัวเข้ามามีส่วนร่วมตั้งแต่ต้น”

ปิดข้อจำกัด เปิดโอกาส

คุณอภิญญา มานะแท้ (ครูลอ) นักพัฒนาสังคม

“ข้อจำกัดของเราคือมีผู้ปฏิบัติหน้าที่ครู ๑๐ คน แต่ให้บริการบุคคลออทิสติกมากกว่า ๑๐๐ ครอบครัว ทั้งนี้เราไม่ปฏิเสธครอบครัวที่ต้องการเข้ารับบริการ แต่จะทำอย่างไรให้ข้ามข้อจำกัดเรื่องผู้ดูแลได้ เบื้องต้นเราจัดตารางกิจกรรมให้เด็กแต่ละกลุ่มตามศักยภาพ แบ่งเป็น ๓ ระดับ คือ A   B  และ C แต่ในกลุ่ม A และ B มีเด็กในกลุ่มเยอะ เราจึงแบ่งย่อย เป็น Aและ B+ เพิ่มขึ้นมารวมเป็น ๕ กลุ่ม ซึ่งแต่ละครอบครัวหมุนเวียนกันมาใช้บริการในแต่ละสัปดาห์ตามสะดวก ในกลุ่ม C หรือ กลุ่มที่ยังต้องดูแลใกล้ชิด ต้องมีคนช่วยในการทำกิจกรรมเป็นกลุ่มที่จำเป็นต้องได้รับการฝึกฝนเข้มข้น เราให้พ่อแม่เข้าห้องกิจกรรมไปช่วยดูแลและฝึกร่วมกันกับครู เพราะแต่ละห้องมีครูเพียง ๒ คนซึ่งดูแลไม่ไหวจึงเป็นจุดที่ทำให้เราเห็นโอกาสในการส่งเสริมศักยภาพผู้ปกครองให้มีส่วนร่วมในการฝึกลูกด้วยตนเอง และเกิดโครงการครูคนแรกขึ้นซึ่งเราได้รับรางวัลนวัตกรรมการบริการที่เป็นเลิศ เมื่อปี ๒๕๕๕ (ขณะนั้นใช้ชื่อศูนย์บริการบุคคลออทิสติกจังหวัดนนทบุรี โดยนางนิภาวรรณ สามาลา เป็น ผู้อำนวยการ)

img_9996
โครงการครูคนแรก โดยศูนย์บริการบุคคลออทิสติก จังหวัดนนทบุรี ได้รับรางวัลนวัตกรรมการบริการที่เป็นเลิศ จากกรมพัฒนาสังคมและสวัสดิการ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ เมื่อปี ๒๕๕๕

โครงการครูคนแรก

โครงการนี้เปิดสำหรับพ่อแม่ที่พร้อมจะฝึกลูกด้วยตัวเอง เราไม่จำกัดกลุ่มศักยภาพของเด็ก ขอเพียงแต่ผู้ปกครองอยากเรียนรู้หาวิธีช่วยเหลือลูก เราใช้วิธีวางแผนตั้งเป้าหมายร่วมกันเรียกว่า ปักธง คุณแม่อยากช่วยลูกให้ได้เรื่องอะไรเราปักธงแล้วเดินไปด้วยกัน เรื่องวิธีการกระบวนการขั้นตอนเราก็ช่วยกันคิด ทำกันไปช่วยกันไป มีปัญหาก็ปรับแก้กันไประหว่างทาง พอบรรลุเป้าหมายนี้เราก็ปักธงเรื่องใหม่ ซึ่งก็เหมือนแผนพัฒนาศักยภาพรายบุคคล บทบาทพ่อแม่คือผู้ฝึกหลักส่วนครูเป็นพี่เลี้ยงให้คำแนะนำ

สำหรับกลุ่มที่พ่อแม่ไม่มีเวลาเราก็จะจัดกลุ่มให้มีตารางการฝึกประจำเป็นกิจกรรมที่เด็กทำได้ทุกคนไม่ท้าทายหรือยากเกินไป เปรียบเสมือนตัดเสื้อฟรีไซส์ให้ใส่จะเล็กจะใหญ่ คือใส่แบบนั้นไม่พอดีตัว แต่ถ้าพ่อแม่ฝึกเองได้การออกแบบกิจกรรมที่เหมาะให้กับลูกตามความต้องการเป็นรายบุคคลก็เหมือนตัดเสื้อพอดีตัว เราให้คำแนะนำพ่อแม่ฝึกให้ต่อเนื่อง ความสำคัญคือความถี่และระยะเวลาในการฝึก แน่นอนว่าการฝึกในห้องรวมเด็กมากกว่า ๑๐ คนต่อครู ๒ คน เขาต้องนั่งรอและได้ฝึกตัวต่อตัวคนละ ๕  นาทีไม่ใช่การฝึกแบบเข้มข้น แต่ถ้าพ่อแม่ฝึกเองในหนึ่งชั่วโมงลูกได้ฝึกมากกว่า ๕ นาทีแน่นอน ที่ผ่านมาพ่อแม่เขาเห็นผลว่าลูกพัฒนาดีขึ้นยิ่งมั่นใจและมีกำลังใจที่จะฝึกเอง

ศูนย์ออทิสติกจ.นนทบุรี (59)

คุณสมศรี เปรมบุญชื่น (คุณแม่ของแบงค์)

“ที่ผ่านมาแม่อยู่กับแบงค์มาตลอดคิดแต่จะปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเขาแต่เราไม่รู้จักลูกเลย จนมาเข้าโครงการครูคนแรก ครูลอสอนให้แม่ปรับเปลี่ยนที่ตัวแม่เองก่อนไม่ว่าจะเป็นการดู-สังเกตุว่าลูกคิดอะไร การใช้คำสั่ง การใช้น้ำเสียง ตลอดทั้งภาษาท่าทาง ให้เขาแยกให้ออกว่าแบบไหนคือเล่น แบบไหนคือดุ ตอนนั้นแบงค์ยังวิ่งให้แม่วิ่งตาม ครูลอบอกว่าต้องฝึกให้เขาเดินตามหลังแม่ ถ้ายังเป็นอย่างนี้อนาคตแย่แน่ เราก็เริ่มวางแผนร่วมกันจากคำสั่งเรียกชื่อแล้วให้หยุด ช่วงแรกฝึกแค่นี้ ก่อนหน้านี้แม่พูดยาวเขาไม่เข้าใจต้องปรับให้สั้นกระชับเข้าใจง่ายชัดเจน นี่คือตัวอย่างสิ่งที่แม่ต้องเปลี่ยน ตอนนี้ชีวิตสบายขึ้นเขาทำตามคำสั่งได้ เรื่องอื่นๆ เขามีปัญหาทางสรีระและการเคลื่อนไหว เช่น การใช้เฉพาะปลายนิ้วเราก็ออกแบบกิจกรรมที่ให้เขาฝึกใช้อุ้งมือมากขึ้น

ศูนย์ออทิสติกจ.นนทบุรี (52)

ปัจจุบันใช่ว่าจะไม่มีปัญหา แต่ลูกของเราใครจะเข้าใจได้มากกว่าตัวเรา และแม่เริ่มคลายกังวลเพราะเชื่อว่าทุกปัญหาต้องมีทางออก ขอเพียงเราต้องมุ่งมั่น อดทน และไม่ล้มเลิกไปเสียก่อน”

ศูนย์ออทิสติกจ.นนทบุรี (155)
ล้อยางช่วยเรื่องการจำกัดพื้นที่ การรู้อาณาบริเวณขอบเขตของตัวเองทำให้กำกับตัวเองทำกิจกรรมง่ายขึ้น

คุณครูลอ : คุณแม่เขาเห็นปัญหาและหาวิธีแก้ไขว่าจะช่วยเหลือแบบไหน นี่คือพ่อแม่ที่ผ่านกระบวนการ เราให้เขามองว่าปัญหาเกิดจากอะไร สาเหตุมาจากอะไร แนวทางการแก้คืออะไร เมื่อเขาทำได้จะลดความเครียดความกังวล มีกิจกรรมต้องคิดต้องทำเพิ่มโดยที่ไม่ต้องรอฝึกจากครูอย่างเดียว นอกจากเขาจะออกแบบกิจกรรมให้ลูกเป็น ยังเป็นที่ปรึกษาให้พ่อแม่คนอื่นๆ ได้ด้วย

ศูนย์ออทิสติกจ.นนทบุรี (57)

คุณลอง เกตุรัตน์กุล (คุณแม่ของฝ้าย)

“แรกๆ ฝ้ายยังเดินยกขา ก้าวผ่านท่อหรือเดินข้ามกรวยไม่ได้ ครูลอบอกว่าฝ้ายน่าจะทำได้แต่ต้องเพิ่มความถี่ฝึกให้ชำนาญ แม่ก็มาฝึกเองช่วงเสาร์ อาทิตย์ จนตอนนี้ก้าวข้ามได้สูงถึง ๒๐ – ๓๐ เซนติเมตร มาที่นี่ครั้งแรกครูบอกไม่มีพี่เลี้ยง แม่ก็ขออาสาช่วยเอง อยากให้ลูกได้ฝึกครูคอยแนะนำให้แม่รู้วิธีไปต่อยอดที่บ้าน จากเดิมเรียกสิบครั้งก็ไม่มาเดี๋ยวนี้เรียกชื่อครั้งเดียวก็หยุด เรารู้สึกว่าคุ้มค่ามาก ลูกเราถ้าเราไม่ทำใครจะทำ ตอนนี้แม่สบายขึ้นเยอะเขาช่วยงานบ้านเราได้ ตากผ้า เอาผ้าเข้าเครื่อง อาการหลักๆ คือเขาไม่มอง กล้ามเนื้อมือและขาไม่มีแรง แต่ก่อนเราต้องเดินจูง เดี๋ยวนี้เขาทำเองได้หลายอย่างเราไม่เหนื่อยแล้ว แม่บอกทุกคนว่าอย่าท้อ ถ้าเราฝึกเขาต่อเนื่องเขาจะดีขึ้นเอง แม่มีความอดทนมากขึ้นเพราะครูที่นี่ช่วยเตือนสติเราตลอด ที่นี่ให้ฝ้ายฝึกล้างจานพอฝ้ายทำได้ กลับบ้านไปเราสั่งให้เขาล้างจานทั้งหมด ปรากฏลูกไม่ยอมทำ (หัวเราะ) ครูก็เตือนว่าอย่าเพิ่งให้ทำเยอะๆ ค่อยๆ เริ่มฝึกจากงานของตัวเองก่อน เด็กเขาคิดเป็นนะแม่”

ศูนย์ออทิสติกจ.นนทบุรี (55)

คุณครูลอ : คุณแม่ของฝ้ายอาสามาฝึกลูกเองนี่เป็นคนที่ทำให้เราคิดโครงการครูคนแรกขึ้นมา เมื่อพ่อแม่ทำสำเร็จครั้งหนึ่งเขาจะมั่นใจว่าฝึกเองได้ไม่ต้องพึ่งครูอย่างเดียว ที่จริงแล้วเขาทำเองได้ทุกเรื่องเพียงแต่ต้องรู้วิธีการ เรามีหน้าที่แค่แนะนำเขาปรับวิธีการ เข้าใจความแตกต่าง เด็กบางคนอาจใช้ระยะเวลามากกว่า เขามีข้อจำกัด เรื่องร่างกาย อารมณ์ สังคมต่างกัน

ครูคิดว่าพ่อแม่ทุกคนอยากทำแต่เขาไม่เข้าใจวิธีการกระบวนการว่าจะทำแบบไหนดี เรามีหน้าที่ทำให้เขาเห็นภาพให้ชัดกลับไปทำเองแล้วประสบความสำเร็จ ทำให้เขามีพลังอยากทำต่ออยากคิดหาวิธีการใหม่ๆ หน้าที่เราคือแนะให้เขาลองดูกลับมารายงานผลแล้วเราค่อยแนะนำต่อ

เข้าใจและยืดหยุ่น

คุณอภิญญา มานะแท้ (ครูลอ) นักพัฒนาสังคม

เราจัดกลุ่มตามศักยภาพของเด็กเพื่อฝึกทักษะต่างๆ อย่างกลุ่ม C เราให้พ่อแม่ร่วมฝึกไปด้วยเรียนรู้กันในกลุ่มก่อน ช่วงแรกพ่อแม่ใหม่ๆ ยังไม่เข้าใจจะแย่งกันพูดสั่งลูกตัวเองให้ทำนั่นทำนี่เด็กก็ไม่รู้จะฟังเสียงใคร ปั่นป่วนไปหมดต้องฝึกทำกันไปสักพักนึงจะรู้จังหวะกันด้วยการทำกิจกรรมซ้ำๆ รู้หน้าที่ฟังคำสั่งชัดเจน หยิบ วาง สลับมือ เปลี่ยนมือซ้าย ขวา และใช้ห้องที่ปิดและเงียบช่วยลดสิ่งเร้ารบกวนเขาได้

ศูนย์ออทิสติกจ.นนทบุรี (161)

กลุ่ม B และ B+ ยังมีพฤติกรรมรบกวนเยอะเราใช้กีฬาและอุปกรณ์ต่างๆ เช่น ลู่วิ่งออกกำลังช่วยเรื่องลดพลังงานที่ล้นและภาวะทางอารมณ์ ในกลุ่มวัยรุ่นเราแนะนำครอบครัวว่า การช่วยตัวเอง (Masturbation) เป็นเรื่องส่วนตัวและเป็นเรื่องธรรมชาติ ถ้าเด็กรู้เรื่องควรสอนลูกให้ดูแลจัดการตัวเองเป็น เช่น ทำเฉพาะในห้องนอนเท่านั้น เพราะถ้าสอนให้ทำในห้องน้ำบางทีเขาไปทำในห้องน้ำที่อื่น ถ้าเขาเรียนรู้ทำเป็นแล้วอย่าดุหรือห้าม แต่ต้องสอนต่อให้ดูแลตัวเองได้ครบขั้นตอน คือ ทำความสะอาดซักกางเกงใน อาบน้ำ แต่งตัวใหม่ แต่ถ้ายังทำไม่เป็นแค่เริ่มๆ มีพฤติกรรมวัยรุ่นก็อาจเบี่ยงเบนความสนใจไปก่อนหากิจกรรมที่ชอบให้ทำ ส่วนที่นี่เราให้ออกกำลังจนเหงื่อออกใช้พลังงานให้หมดไป แล้วเขาก็จะผ่านช่วงนี้อารมณ์นี้ไปได้ เราเน้นให้พ่อแม่เข้าใจจะได้ดูแลต่อที่บ้านได้ถูก จำเป็นต้องสอนให้ครบว่าทำอะไรที่ไหนได้บ้างและต้องดูแลตัวเองอย่างไร เพราะพฤติกรรมนี้ถ้าเกิดขึ้นในที่สาธารณะคนในสังคมยากที่จะเข้าใจ เราต้องช่วยกันให้เด็กเรียนรู้วิธีที่เหมาะสม ในขณะเดียวกันสื่อสารให้ข้อมูลกับคนในสังคมมีความเข้าใจเด็กกลุ่มนี้มากขึ้นด้วย

ศูนย์ออทิสติกจ.นนทบุรี (168)

[ ตัวอย่างกิจกรรมเลี้ยงลูกปิงปองเป็นพื้นฐานด้านกีฬาฯ ที่เขาได้ฝึก สมาธิ การทรงตัว ตามอง มือจับ ขาเดินเลี้ยงลูกไม่ให้ตก ควรเริ่มจากง่ายๆ ก่อนเลี้ยงจากขวาย้ายไปใส่ตระกร้าซ้ายมือ ค่อยๆ เพิ่มระยะทางเป็นจำนวนก้าว เมื่อเพิ่มระยะทางให้ลดจำนวนลูกลง นอกจากการฝึกเพื่อให้เด็กได้ทักษะแล้วเราต้องเสริมกำลังใจอย่าให้เขารู้สึกเบื่อ ]

ศูนย์ออทิสติกจ.นนทบุรี (76)

กลุ่ม A และ Aเป็นกลุ่มที่เตรียมความพร้อมศักยภาพไปสู่อาชีพ อย่างวันนี้ฝึกรีดผ้า เริ่มจากฝึกจับเตารีดให้ถูกวิธีกันเป็นปีแต่ยังไม่เสียบปลั๊ก จนกระทั่งแน่ใจว่าเขารู้วิธีจับที่ถูกต้องจึงเสียบปลั๊กเริ่มจากไฟต่ำ เราไม่จำกัดกลุ่มเลยหากพ่อแม่กลุ่มไหนเห็นกิจกรรมที่เราฝึกให้ แล้วอยากเอาไปทำที่บ้านบ้างเราก็แนะนำขั้นตอนและวิธีให้ กลุ่ม C ไม่จำเป็นต้องรอครูสอน หรือต้องขึ้นมากลุ่ม Aก็มาเรียนรู้กระบวนการได้ พ่อแม่ทุกคนสามารถมาเรียนรู้และกลับไปฝึกลูกต่อที่บ้านได้เลย

เราเน้นงานที่เขาเอาไปใช้ได้จริง เดี๋ยวนี้คนทำงานบ้าน ล้างจาน กวาดบ้าน ถูบ้าน รีดผ้า หายากใช่ไหม การที่เขาฝึกทำไว้จะดีกับครอบครัว ถ้าพ่อแม่ไม่อยู่แล้วแต่เขามีทักษะพวกนี้พี่น้องก็จะอยากดูแลต่อ ไม่เป็นภาระแต่ช่วยงานได้ด้วย เขาไม่จำเป็นต้องจบการศึกษาในระบบโรงเรียนแต่ดูแลตัวเองได้ ช่วยงานบ้านได้แบ่งเบาภาระงานที่บ้านได้ เรื่องพวกนี้สำคัญ ถ้าเขาผ่านเรื่องนี้ได้ เราค่อยดูการต่อยอดเรื่องอาชีพ

อาชีพของครอบครัว

ในปีงบประมาณ ๒๕๖๐ ศูนย์พัฒนาศักยภาพบุคคลออทิสติก จังหวัดนนทบุรี ได้รับการสนับสนุนตามมาตรา ๓๕ การฝึกอาชีพให้กับผู้พิการและผู้ดูแลจากธนาคารออมสินซึ่งเปิดอบรมอาชีพต่างๆ เช่น งานปั้นจิ๋ว ร้านกาแฟ การสกรีน และศูนย์ฯ ได้จัดกิจกรรมต่อยอด ในปีงบประมาณ ๒๕๖๑ เปิดชมรมส่งเสริมการมีส่วนร่วมของผู้ปกครองทุกวันจันทร์ในช่วงบ่าย สัปดาห์ที่หนึ่งและที่สามของเดือน มีกิจกรรมเย็บปักถักร้อย ผ้าบาติก งานประดิษฐ์  โดยให้เลือกทำกิจกรรมร่วมกันทั้งแบบที่ผู้ปกครองอยากทำหรือกิจกรรมที่ลูกชอบ ซึ่งนอกจากงานฝีมือต่างๆ ยังมีกีฬาและดนตรีทั้งหมดนี้เพื่อให้พ่อแม่มีส่วนร่วมเห็นศักยภาพของลูก และเป็นการช่วยค้นหาแววว่าเด็กคนไหนน่าจะเหมาะกับงานอะไร

ศูนย์ออทิสติกจ.นนทบุรี (24)

คุณปิยนุช โชติกเสถียร (คุณแม่ของไตเติ้ล)

ไตเติ้ลเริ่มมาที่นี่ตั้งแต่เปิดเลย (พ.ศ.๒๕๕๑) เราถือเป็นกลุ่มบุกเบิกปัจจุบันเขาอายุ ๒๓ ปี ตัวแม่เริ่มจากศูนย์จริงๆ ครูเขามาปรับทำความเข้าใจกับแม่ก่อนให้เราเข้าใจวิธีการฝึก การพูดคุยกับลูก พอแม่ปรับได้ก็จะส่งผลไปที่ลูก การที่ไตเติ้ลมาถึงขนาดนี้ได้แม่ขอชื่นชมคุณครูที่นี่มาก

ศูนย์ออทิสติกจ.นนทบุรี (182)

ไตเติ้ลเขาชอบสายจูงสุนัขมาตั้งแต่เด็กๆ ไปเจอที่ไหนก็ต้องซื้อๆ มาเก็บไว้เป็นลังๆ เขาลองแกะ ลองตัด จนถึงจุดที่เขาลองตอกหัวตอกท้ายเป็น มาปีนี้พอทางศูนย์ฯ จะไปออกร้านในงานต่างๆ ครูลอก็มาถามว่าไตเติ้ลจะทำสายจูงสุนัขไปขายไหม ปรากฏว่าเขาทำได้ทุกขั้นตอนและทำได้มากกว่าที่เราคิด ในงานมีคนมาขอซื้อปลอกคอแบบมีกระดิ่ง ไตเติ้ลยังไม่ได้แบบนี้ทำมาขาย แต่ครูถามว่าทำได้ไหมเขาก็บอกว่าทำได้ เราก็พากันไปซื้ออุปกรณ์เพิ่ม แม่ถึงเห็นว่าเขาทำได้ทุกแบบคงเพราะจับมานาน แต่ถ้าครูไม่เปิดโอกาสให้เราจะไม่รู้เลยว่าลูกเราทำได้

ถ้าเขาทำงานนี้เป็นอาชีพได้แม่ก็อยากสนับสนุน แต่ถึงขนาดเปิดร้านขายไม่รู้จะไปถึงหรือเปล่า อย่างไรก็ตามเขาอยู่บ้านดูแลตัวเองได้ดี ทำกับข้าวเป็นหลายอย่างช่วยกวาดบ้านถูบ้านพับผ้ารีดผ้า แต่เขาไม่ค่อยชอบเข้าสังคมไม่สื่อสารกับคนที่ไม่คุ้นเคย แต่ถ้าไปเที่ยวไปไหนๆ ก็ไปได้นะ เรื่องสื่อสารกับคนอื่นนี่ยังต้องปรับกันอยู่ แม่เลยคิดว่าไตเติ้ลมีน้องสาวอนาคตเขาน่าจะช่วยดูแลงานบ้านเตรียมอาหารให้น้องได้เรียบร้อย

ครอบครัวไหนที่มีลูกยังเล็กขอให้ฝึก เริ่มได้เร็วเท่าไหร่เขายิ่งมีโอกาสทำได้ใกล้เคียงเด็กปกติมาก ไม่ต้องกลัวมันอาจไม่ได้ภายในวันนี้พรุ่งนี้ แต่ระยะยาวเห็นผลแน่นอนตามศักยภาพเขา สำหรับเด็กโตทักษะการดำรงชีวิตสำคัญที่สุดไม่ว่าเขาจะถนัดอะไรก็ตามแต่อย่างน้อยเขาต้องช่วยเหลือดูแลตัวเองได้

ศูนย์ออทิสติกจ.นนทบุรี (25) copy

คุณทรรศน์วรรธ์น เหล่าตระกูลงาม (คุณแม่ของปาล์ม)

ปาล์มเรียนห้องเรียนคู่ขนานในระบบจนจบ ป.๖ มาเรียนต่อกศน. แม่เห็นว่าอีกหน่อยลูกเราจะไม่มีอะไรทำเลยหาที่ฝึกและมาพบที่นี่ แม่เริ่มพาลูกมาฝึกตั้งแต่อยู่ในบ้านนนทภูมิจนย้ายตามมาที่ศูนย์ฯ ช่วงแรก ๆ ที่มาปาล์มก็ยังอ่านเขียนไม่ได้พูดก็ยังไม่คล่อง เขามาฝึกที่นี่ก็พูดคล่องขึ้นค่ะ ทุกวันนี้เขาดูแลกิจวัตรจัดการงานที่บ้านแทบจะทุกอย่างแม่ไม่ต้องทำอะไร เปิดบ้าน ปัดกวาด ถูบ้าน ซักผ้า เขาทำเสร็จหมด บางอย่างอาจจะไม่เรียบร้อยสมบูรณ์แบบ แต่เขาทำได้แม่ก็ดีใจ

ศูนย์ออทิสติกจ.นนทบุรี (40)

โครงการฝึกอาชีพนี้ปาล์มกับแม่ทำกาแฟสูตรต่างๆ ได้ตามที่เรียนมา บางเมนูที่สั่งแปลกๆ เขาทำไม่ได้ เช่น ชามะนาวที่นี่ไม่มีสอนแม่ก็ต้องช่วยปรับสูตรให้ เราเรียนกันหลายคนแล้วมาฝึกทำที่ร้านในศูนย์ฯ วันนี้มาช่วยกันทำสองครอบครัว แม่พาปาล์มมาฝึกอาชีพขายกาแฟที่นี่เป็นงานช่วยแบบจิตอาสาไม่มีรายได้อะไร แต่สิ่งที่เราได้คือ เขาได้ฝึกทักษะสะสมให้ชำนาญมีสมาธิพฤติกรรมก็ลดลง แม่คิดว่ามีแต่ได้กับได้เราไม่ได้ต้องการเงินตอบแทนอะไรถ้าลูกมีความสุขแม่มีความสุข แต่ก็มีบ้างที่เด็กๆ เขาแหย่กันเสียงดังเมื่อเกิดขึ้นเราก็เข้าใจและพยายามปรับกันไป

ตอนนี้กำลังซ่อมบ้านที่โดนน้ำท่วมเพื่อเปิดเป็นร้านขายกาแฟในหมู่บ้าน เราเป็นแม่เลี้ยงเดี่ยวใช้วิธีล้อมรั้วด้วยรักเพื่อนบ้านรอบๆ รู้สึกเหมือนปาล์มเป็นลูกเป็นหลานเขาช่วยกันดูแล ก่อนหน้านี้ตอนที่เขายังคุยไม่รู้เรื่องเคยมีปีนกำแพงออกไป เพื่อนบ้านวินมอเตอร์ไซด์ขับมาส่ง เราพาเขาไปไหนๆ ไม่อยากให้ใครมองว่าเด็กพิเศษต้องเป็นภาระของสังคม เราแค่ต้องการให้สังคมรับรู้ว่ามีเด็กแบบนี้อยู่และมีพื้นที่ในสังคมให้เขาได้ยืนบ้างก็พอ เวลาที่คนอื่นมองลูกเราแย่เรายิ่งต้องสู้ ฝึกเขาให้ดีขึ้นให้ได้ แม่คิดว่าตัวเองมีศักยภาพพอเราฝึกเขาได้ซึ่งตอนนี้แม่ก็คิดว่าเราทำได้แล้ว แต่ก็ยังขอคำแนะนำจากครูที่นี่อยู่เสมอ

ศูนย์ออทิสติกจ.นนทบุรี (116)

สร้างสภาพแวดล้อมที่เป็นมิตร

คุณอภิญญา มานะแท้ (ครูลอ) นักพัฒนาสังคม

ศูนย์ฯ ของเรายังเปิดให้บริการเชิงรุกในกลุ่มที่อายุต่ำกว่าเกณฑ์(อายุน้อยกว่า ๑๒ ปี) ที่แพทย์ให้คำรับรองวินิจฉัยว่าเป็นออทิสติกและต้องมีบัตรประจำตัวคนพิการโดยบริการฝึกช่วง ๑๕.๐๐ – ๑๖.๐๐ น.เพราะเรารู้ว่าถ้าไม่เริ่มฝึกตั้งแต่เด็กๆ สุดท้ายถ้าเขามาตอนโตเราก็ต้องช่วยเขาอยู่ดี ช่วงที่ยังอายุน้อยๆ นี้สำคัญเราควรให้พ่อแม่มีความเข้าใจว่าเด็กควรได้รับการฝึกกระตุ้นพัฒนาการแบบไหนซึ่งสามารถทำได้ตลอดเวลาที่บ้าน พ่อแม่ต้องรู้ว่าควรทำอย่างไร การฝึกนี้เราไม่ได้กำหนดเวลาว่าต้องนานแค่ไหนแต่เน้นให้เด็กทำกิจกรรมที่เหมาะสมกับศักยภาพคือทำได้สำเร็จและปรับให้เหมาะยืดหยุ่นตามสภาวะอารมณ์สภาพแวดล้อมทุกอย่างให้ไปด้วยกันได้

ศูนย์ออทิสติกจ.นนทบุรี (117)

จุดที่เราเน้นมากคืออารมณ์ของพ่อแม่คนฝึก เมื่อใดที่คนฝึกหงุดหงิดโดยเฉพาะพ่อแม่เราเชื่อว่าความรู้สึกนี้สื่อถึงลูก เขาจะไม่สบายใจและพฤติกรรมต่างๆ ก็จะตามมา พ่อแม่ที่มาเรียนรู้การฝึกลูกด้วยตัวเองต้องเข้าใจสภาวะอารมณ์ของตัวเองและตัวเด็กเรามีหน้าที่ให้คำปรึกษาพ่อแม่ด้วยบางคนบอกว่าเขาไม่ได้หัวเราะเลยตั้งแต่รู้ว่าลูกเป็นออทิสติก เขามาที่นี่ได้มาเจอเพื่อนพ่อแม่เด็กคนอื่นๆ มีความเข้าใจกัน เราดีใจและมีความสุขไปกับเขาด้วยที่มีส่วนช่วยให้เขาหัวเราะได้

เราเป็นพื้นที่ที่เปิดโอกาสให้พ่อแม่เข้ามามีส่วนร่วมทำกิจกรรมต่างๆ ได้ตลอดเขามาเจอเพื่อนที่มีหัวอกเดียวกันพูดคุยเรื่องลูกตัวเองได้บรรยากาศเป็นกันเองทำให้เขาสนิทกันมากขึ้น คุณแม่หลายๆ คนที่พาลูกมาฝึกตั้งแต่ศูนย์ฯ เปิดใหม่ ๆ กลุ่มนี้จะเข้าใจการทำงานของเราและช่วยพวกเราได้มากช่วยแนะนำพ่อแม่ที่เข้ามาใหม่ๆ ว่าต้องทำอะไรอย่างไรเวลามีกิจกรรมร่วมกัน บางครอบครัวเข้าใจยากก็ต้องให้เวลาเขาให้เห็นการเปลี่ยนแปลงของครอบครัวอื่นๆ หรือให้พ่อแม่เขาช่วยดึงกันเองบ้าง ค่านิยมขององค์กรเราคือ ครอบครัว FAMILY เราก็พยายามทำงานให้รู้สึกเหมือนเป็นครอบครัวเดียวกันจริง ๆ

เสริมพลังครอบครัว

 คุณวารี ปัญจะผลินกุล ผู้อำนวยการ

ศูนย์พัฒนาศักยภาพบุคคลออทิสติก จังหวัดนนทบุรี เป็นหน่วยงานในสังกัดกรมส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ (พก.) กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) ซึ่งปัจจุบันกรม พก. มีศูนย์พัฒนาศักยภาพบุคคลออทิสติก จำนวน ๒ แห่ง คือ จังหวัดนนทบุรี และ จังหวัดขอนแก่น เป็นหน่วยงานภาครัฐที่มีภารกิจในการให้บริการแก่บุคคลออทิสติกอายุระหว่าง ๑๒ -๒๕ ปีโดยไม่เสียค่าใช้จ่ายเป็นการให้บริการแบบเช้ามา เย็นกลับ นอกจากจัดบริการให้บุคคลออทิสติกครอบคลุมเป็นไปตามสิทธิประโยชน์ตามกฎหมายแล้ว ทางศูนย์ฯ ยังให้บริการให้คำแนะนำปรึกษาแก่พ่อแม่ผู้ปกครองบุคคลออทิสติก และเข้ามามีส่วนร่วมในการดูแลบุคคลออทิสติกต่อที่บ้านอีกด้วย ศูนย์ฯ มีเป้าหมายการให้บริการ ปีละ ๖๐ คน แต่การให้บริการจริงพบว่าปัจจุบันมีเด็ก ๑๑๖ คน ต่อครูผู้แล ๑๐ คน ก็รู้สึกชื่นชมกับวิธีการจัดการของครูซึ่งทำได้ดีมาก

ศูนย์ออทิสติกจ.นนทบุรี (97)
คุณวารี ปัญจะผลินกุล ผู้อำนวยการ

จุดแข็งของศูนย์ฯ เราทำได้ดีในการเปิดพื้นที่ให้พ่อแม่ผู้ปกครองบุคคลออทิสติกเข้ามามีส่วนร่วมในการพัฒนาศักยภาพบุคคลออทิสติกซึ่งเป็นลูกของตนเองโดยการต่อยอดจากการฝึกที่ศูนย์ฯ ไปฝึกต่อที่บ้านซึ่งเป็นที่มาของโครงการครูคนแรก ความสัมพันธ์ของพ่อแม่ผู้ปกครองบุคคลออทิสติกด้วยกันมีความเข้มแข็ง ช่วยกันดูแลลูกให้กันและกัน  มีกลุ่มแม่เลี้ยงเดี่ยวช่วยเสริมพลังกันและกัน นอกจากนี้ ศูนย์ฯ ยังจัดกิจกรรมต่างๆ ที่พ่อแม่ผู้ปกครองและบุคคลออทิสติกได้ทำร่วมกัน เพื่อส่งเสริมความรักความสามัคคีทั้งระหว่างบุคลากรของศูนย์ฯ และเครือข่ายผู้ปกครอง  เช่น การจัดเข้าค่ายครอบครัวทั้งแต่ละกลุ่ม (A  B และ C) และค่ายครอบครัวใหญ่ ซึ่งรวมทุกกลุ่มทั้งหมด การจัดกิจกรรมวันสำคัญต่างๆ เช่น วันเฉลิมพระชนมพรรษา วันสงกรานต์ วันแม่ วันปีใหม่ กีฬาสี และอื่นๆ เป็นต้น

ศูนย์พัฒนาศักยภาพบุคคลออทิสติก จังหวัดนนทบุรี เป็นหน่วยงานที่มีทีมงานเข้มแข็งและมีความร่วมมือของเครือข่ายผู้ปกครองที่ดีเยี่ยมซึ่งเป็นจุดแข็งที่จะรักษาไว้ต่อไป สำหรับทิศทางการพัฒนาศูนย์ฯ ในอนาคตจะเพิ่มเติมกิจกรรมพบปะเครือข่ายพ่อแม่ผู้ปกครองบุคคลออทิสติก การส่งเสริมและสนับสนุนการมีส่วนร่วมในการพัฒนาศูนย์ฯ ของภาคีเครือข่ายฯ ให้มากขึ้น นอกจากนี้จะเพิ่มช่องทางประชาสัมพันธ์ในการให้บริการของศูนย์ฯ ให้เป็นที่รู้จักในวงกว้างยิ่งขึ้น และหากเราถอดบทเรียนจุดแข็งการทำงานของศูนย์ฯ ออกมาและนำโมเดลนี้เป็นต้นแบบให้กับการพัฒนาศักยภาพบุคคลออทิสติกแก่หน่วยงานอื่นๆ ก็จะเป็นประโยชน์ต่อบุคคลออทิสติกในวงกว้างต่อไปในอนาคต

ศูนย์ออทิสติกจ.นนทบุรี (112)

ขอขอบพระคุณ

นายสมคิด  สมศรี  อธิบดีกรมส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ
นายจีระศักดิ์  ศรีพรหมมา รองอธิบดีกรมส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ
นางสาววิจิตา รชตะนันทิกุล ผู้เชี่ยวชาญด้านการส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ
นายสมคะเน  จริตงาม ผู้อำนวยการกองคุ้มครองสวัสดิภาพและพัฒนาคนพิการ
นางสาววารี ปัญจะผลินกุล  ผู้อำนวยการศูนย์พัฒนาศักยภาพบุคคลออทิสติก จังหวัดนนทบุรี
บุคลากรของศูนย์พัฒนาศักยภาพบุคคลออทิสติก จ.นนทบุรี กรมส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์

ถ่ายภาพโดย : ศุภจิต สิงหพงษ์


Beam Talks คือ ความตั้งใจสร้างพื้นที่ส่องแสงศักยภาพของบุคคลที่มีความต้องการพิเศษและครอบครัว ผ่านการสื่อสารออนไลน์ ซึ่งเป็นหนึ่งใน โครงการนักสื่อสารสร้างสรรค์บันดาลใจ : สื่อเป็นโรงเรียนของสังคมแห่งการเรียนรู้ โดยได้รับทุนสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ ภายใต้แผนงาน สื่อศิลปวัฒนธรรม

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s